İşe iade davası: şartları ve süreleri

İş sözleşmesi feshedilen bir işçinin elindeki en güçlü hukuki araçlardan biri işe iade davası. Ama bu dava herkese açık değil; İş Kanunu belirli şartlar öngörüyor ve süreler oldukça kısa. Bir aylık sürenin kaçırılması, davanın esasına hiç girilmeden hakkın düşmesi anlamına geliyor.

Antalya bölgesinde turizm, inşaat ve perakende sektörlerinde işçi sayısı yüksek işletmeler yaygın olduğundan, iş güvencesi hükümleri uygulamada sık gündeme geliyor.

Dört şart birlikte aranıyor

İş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmek için aşağıdaki dört şartın tamamının bir arada bulunması gerekiyor. Biri eksikse işe iade davası açılamaz; bu durumda işçinin hakları ihbar ve kıdem tazminatı ile sınırlı kalır.

Otuz veya daha fazla işçi

İşverenin aynı işkolundaki işyerlerinde toplam otuz veya daha fazla işçi çalıştırıyor olması gerekir. Sayı tek bir şube üzerinden değil, işletmenin bütünü esas alınarak belirlenir. Bu nokta özellikle zincir işletmelerde ve otel gruplarında önem taşır: tek başına küçük görünen bir şube, işletmenin bütününde eşik aşıldığı için iş güvencesi kapsamına girebilir.

En az altı aylık kıdem

İşçinin aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde en az altı aylık kıdeminin bulunması gerekir. Altı aylık sürenin hesabında işçinin aynı işverene ait işyerlerinde geçirdiği süreler birleştirilir. Yer altı işlerinde çalışan işçiler bakımından bu şart aranmaz.

Belirsiz süreli iş sözleşmesi

İş güvencesi hükümleri belirsiz süreli sözleşmeler için öngörülmüştür. Belirli süreli sözleşmeyle çalışan işçi kural olarak işe iade davası açamaz. Ancak sözleşmenin belirli süreli olarak nitelendirilmesi için objektif koşulların bulunması gerekir; bu koşullar yoksa sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır.

İşveren feshi ve geçerli sebep yokluğu

Sözleşmenin işveren tarafından feshedilmiş olması ve feshin geçerli bir sebebe dayanmaması gerekir. İşçinin istifası veya tarafların anlaşarak sözleşmeyi sona erdirmesi hâlinde işe iade davası gündeme gelmez.

İspat yükünün işverende olması, uygulamada belirleyici bir kural. İşveren feshin sebebini yazılı olarak bildirmek ve savunma almak zorundadır; bu usule uyulmaması tek başına feshi geçersiz kılabilir.

Süreler: iki ayrı basamak

2017'de yapılan değişiklikle işe iade süreci ikiye ayrıldı. Önce arabuluculuk, sonra dava.

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir. Durmaz, kesilmez ve hâkim tarafından resen dikkate alınır. Kaçırılması hâlinde feshin geçerliliği hiç incelenmez.

Dava kazanılırsa ne oluyor?

Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, kararda iki kalem birlikte belirlenir.

İşe başlatmama tazminatı

İşverenin işçiyi işe başlatmaması hâlinde ödenecek tazminattır. Mahkeme bu tutarı, işçinin en az dört en çok sekiz aylık ücreti tutarında belirler. Miktarın belirlenmesinde işçinin kıdemi ve feshin ağırlığı gözetilir.

Boşta geçen süre ücreti

Kararın kesinleşmesine kadar işçinin çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücreti ve diğer hakları ödenir. Bu kalem, işe başlatılsın veya başlatılmasın doğar.

Kararın kesinleşmesinden sonraki on iş günü

En sık gözden kaçan aşama burası. Dava kazanılmış olması tek başına işçiyi işe döndürmez.

İşçinin, kesinleşen mahkeme kararının kendisine tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak üzere işverene başvurması gerekir. Başvurmazsa işverence yapılmış olan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarıyla sorumlu olur.

İşçi usulüne uygun başvurursa, işveren bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başlatmazsa yukarıdaki tazminat gündeme gelir.

İşveren tarafında dikkat edilmesi gerekenler

Uygulamada işe iade davalarının önemli bir kısmı, feshin sebebinin değil, usulün eksikliği nedeniyle işveren aleyhine sonuçlanıyor. Savunma alınmaması, sebebin yazılı bildirilmemesi veya bildirimdeki sebeple yargılamada ileri sürülen sebebin farklı olması en sık görülen gerekçeler.

Belirsiz noktalar için

İşe iade süreci, sürelerin kısalığı ve ispat kurallarının teknikliği nedeniyle hata kaldırmayan bir alan. Fesih bildirimini aldığınız günden itibaren takvimi başlatmak ve belgeleri bir arada tutmak, sonraki her adımı kolaylaştırır.

İş hukuku alanındaki çalışmalara İş Hukuku sayfasından ulaşabilirsiniz.